psychosociale problemen:

Waarom gaat iemand over tot zelfverminking en hoe reageer je bij automutilatie:

Automutilatie betekent jezelf opzettelijk lichamelijk pijn doen of verminken. Ruim 7% van de Vlaamse jongeren tussen 14 en 17 jaar geeft toe dat ze zich het afgelopen jaar opzettelijk verwond hebben. Dat blijkt uit een enquête bij 4.500 Vlaamse jongeren in het kader van het Europese onderzoeksproject Child and Adolescent Selfharm in Europe (CASE).

Eén Vlaamse jongere op 8 bevestigt dat hij zichzelf ooit als eens opzettelijk pijn heeft gedaan. Twee keer zoveel meisjes als jongens snijden of krassen in hun lichaam of verwonden zich met een overdosis pillen. Ook een zelfmoordpoging ondernemen werd in de studie gedefinieerd als zichzelf opzettelijk verwonden. Het was de allereerste keer dat op zo'n grote schaal onderzoek is gedaan naar zelfbeschadiging bij jongeren en de resultaten doen bij heel wat mensen de wenkbrauwen fronsen.

Waarom gaat iemand over tot zelfverwonding?

Uit getuigenissen van mensen die zichzelf opzettelijk verwonden (automutilanten) zijn er enkele grote karakteristieken of doelen die aan de grondslag kunnen liggen.

1. Eén ervan is zelfverwonding als ontlading van spanning. De automutilant wil zijn geestelijke pijnen verzachten en vervangen door een lichamelijke pijn. Hij hoopt hiermee dat hij door de lichamelijke pijn de geestelijke pijn niet meer of minder voelt. In deze zin zijn de negatieve gevoelens (angst, depressie, leegte, woede,…) te groot en ondragelijk genoeg, dat een lichamelijke vorm van pijn draaglijker en fijner is.

2. Zelfverminking kan ook een uiting van woede of verzet zijn. Het komt vooral bij vrouwen voor. De persoon in kwestie brengt zichzelf letsel toe om de frustratie of woede te kunnen uiten zonder daar anderen bij te hoeven betrekken.

3: Boete doen of zelfbestraffing is een derde vorm van zelfverwonding. Het komt vooral voor bij mensen die heel perfectionistisch handelen en geen genoegen nemen met onvolmaaktheden. Het kan ook zijn dat de automutilanten hun lichaam zoals het is niet accepteren en zelfs haten en het daarom straffen.

4. Zelfverminking als een doorbreken van vervreemding komt bij jonge mensen voor die in de periode van de pubertijd in aanraking komen met hun eigen identiteit. Zij zoeken contact met hun lichaam en geest en willen via de pijn het besef versterken dat ze een levend wezen zijn. Het zien, ruiken en eventueel proeven van bloed geeft hen het besef een sterfelijk wezen te zijn.

5. Mensen die tijdens hun jeugd ernstig geestelijk vernederd zijn geweest of een heel laag zelfbeeld hebben, zien zelfverminking dan weer als een teken van macht en controle. Ondanks alles kunnen zij de pijn verdragen. Bij deze vorm is de persoon vaak trots op het letsel en zal hij of zij er mee te koop willen lopen door het aan anderen te laten zien of het te versieren. Hij of zij krijgt het gevoel waardevol en machtig te zijn in vergelijking tot anderen die zichzelf zulk letsel niet zouden kunnen toebrengen.

6. Automutilatie kan ook een schreeuw om hulp inhouden. Ergens wil de persoon zijn of haar beschadiging verborgen houden, maar koestert tegelijkertijd ook een stil verlangen dat het juist wordt opgemerkt zodat mensen zich vragen gaan stellen over wat er mis loopt.

7. Tenslotte doen sommigen zichzelf opzettelijk pijn als opvulling van een innerlijke leegte of uit verveling.

Hoe kun je reageren als je ontdekt dat iemand uit je omgeving zichzelf verminkt?

1. Informeer je en verzamel informatie. Aanvaard dat je dit gedrag niet volledig begrijpt.

2. Hou er rekening mee dat wat je leest, niet zo maar te transformeren is op de persoon die je kent. Zelfverwonding is niet iets wat je in een vakje met een aantal kenmerken kunt stoppen die voor iedereen gelden.

3. Zadel de persoon in kwestie niet met een schuldgevoel op en probeer er met hem over te spreken. Ga na waarom en wanneer hij zichzelf opzettelijk pijn doet en welk doel hij hiermee voor ogen houdt.

4. Vermijd het onderwerp niet. Ook al kun je er niet goed mee omspringen. Jij én de automutilant zullen zich vrijer voelen en dit in tegenstelling tot het 'zelfverwond-taboe' dat alleen maar spanningen teweegbrengt.

5. Respecteer mekaar. Probeer de persoon in kwestie niet te forceren. Maak hem duidelijk dat je op de hoogte bent dat hij of zij zichzelf verwondt en dat je er bent om te luisteren.

6. Veroordeel de persoon niet, dwing hem niet zichzelf niet te verwonden en straf niet. Uit getuigenissen van automutilanten blijkt dat dit niet helpt. Soms zorgt dit zelfs voor een negatiever resultaat en versterkt de zelfhaat waardoor de zelfverminking nog verergert.

7. Zorg ervoor dat je zelf met je gevoelens niet in de knoop geraakt. Mocht dit toch gebeuren, aarzel dan niet om zelf hulp te gaan zoeken.

Meer info, getuigenissen en tips: